Słowo "samodzielność" ma dwa podstawowe znaczenia. Po pierwsze może ono oznaczać swobodę działania. im większa samodzielność, tym więcej swobody, a usamodzielnienie oznacza po prostu uniezależnienie od władzy rodzicielskiej. W drugim znaczeniu "samodzielność" będzie to umiejętność wykorzystywania danej człowiekowi swobody. Tak pojęta samodzielność człowieka ujawnia się przede wszystkim w działaniu. Jej istotą jest psychiczna zdolność i gotowość do podejmowania decyzji oraz związanego z tym ryzyka. W tym ujęciu samodzielność jest szczególnego rodzaju cechą człowieka. Wynika ona z predyspozycji wrodzonych, ale jest również zależna od osiągniętego przez daną osobę poziomu rozwoju umysłowego i emocjonalnego oraz od jej doświadczeń życiowych. Samodzielność jako cecha człowieka występuje zawsze łącznie z inną cechą - odpowiedzialnością. Jeżeli mówimy, że ktoś jest samodzielny, automatycznie znaczy to, że jest on również odpowiedzialny. Samodzielność nie da się oddzielić od odpowiedzialności, są to jakby dwie strony medalu. Samodzielność jest to bowiem decydowanie i działanie w sposób odpowiedzialny. Samodzielność bez odpowiedzialności to samowola. Z kolei uchylanie się od samodzielności jest po prostu ucieczką od odpowiedzialności. Odpowiedzialność jest to takie nastawienie do rzeczywistości, które wypływa z troski o prawdziwe wartości. Odpowiedzialność ujawnia się w postawie człowieka wobec innych i wobec siebie, w jego decyzjach i wyborach życiowych, a także w jego sposobie zachowania się.